Wat is ascorbinezuur?

Hoe ascorbinezuur in je lichaam werkt

Ascorbinezuur is een wateroplosbare stof die op verschillende plekken in je lichaam taken uitvoert. Een van de bekendste functies is de vorming van collageen. Collageen is een eiwit dat werkt als een soort lijm voor je lichaam; het geeft stevigheid aan je huid, je gewrichten en de wanden van je bloedvaten. Wanneer er te weinig vitamine C is, kan dit proces worden verstoord, wat zich soms uit in het ontstaan van fijne lijntjes op de huid of een slechtere wondgenezing.

Naast de structuur van je weefsels helpt de stof bij de opname van ijzer uit voeding. IJzer is nodig om zuurstof door je bloed te transporteren naar je hart en andere organen. Zonder voldoende ascorbinezuur kan het lichaam ijzer uit planten minder goed opnemen, wat kan leiden tot een tekort.

Ook beschikt de stof over antioxiderende eigenschappen. Dit betekent dat het cellen beschermt tegen oxidatieve stress. In je lichaam ontstaan continu vrije radicalen; dit zijn onstabiele moleculen die schade kunnen aanrichten aan het DNA en de celwand. Vitamine C neutraliseert deze moleculen, wat bijdraagt aan het behoud van gezonde bloedvaten.

Tekorten en signalen

Een ernstig vitamine C-tekort komt in Nederland weinig voor, maar kan ontstaan bij een zeer eenzijdig voedingspatroon. In medische termen wordt een zwaar tekort een Vitamine C-deficiëntie genoemd. In extreme gevallen kan dit leiden tot scheurbuik, waarbij het tandvlees gaat bloeden en er blauwe plekken ontstaan door de verzwakte bloedvaten.

Er zijn ook zeldzamere situaties waarin een tekort aan ascorbinezuur een rol speelt bij specifieke klachten. Zo wordt er in medische literatuur soms een verband gelegd met aandoeningen zoals posttraumatische dystrofie of het complex regionaal pijnsyndroom, waarbij chronische pijn in een ledemaat centraal staat. Of dit direct door een tekort komt of dat de stof ondersteunend wordt gebruikt, is iets wat je altijd met je huisarts of cardioloog moet bespreken.

Symptomen van een tekort kunnen subtiel zijn. Je kunt last krijgen van extreme vermoeidheid, prikkelbaarheid of een bleke huid. Bij vrouwen kunnen deze signalen soms anders worden ervaren of worden toegeschreven aan andere factoren, zoals hormonale schommelingen of ijzertekort in verband met de menstruatiecyclus. Hierdoor wordt een onderliggend vitaminegebrek soms over het hoofd gezien.

Vormen van vitamine C

Niet elke vorm van vitamine C is hetzelfde. De meest bekende vorm is het zuur zelf, maar er bestaan ook andere varianten die in supplementen worden gebruikt:

• Zoutvorm van vitamine C: Dit zijn varianten zoals natriumascorbaat of calciumascorbaat. Deze vormen zijn minder zuur en worden vaak beter verdragen door mensen met een gevoelige maag.
• Ascorbyl palmitate: Dit is een vetoplosbare vorm van de vitamine. Waar ascorbinezuur in water oplost, kan deze variant gemakkelijker door celmembranen dringen die uit vet bestaan.

In sommige medische situaties is het nodig om de stof anders toe te dienen dan via de mond. Er is sprake van parenteraal toegediende vitamine C wanneer de stof via een injectie of een infuus in het bloed wordt gebracht. Dit gebeurt in een ziekenhuisomgeving op basis van de medische noodzaak en het voorschrift van de arts.

Voeding en leefstijl

De beste manier om tekorten aan vitamine C te voorkomen is door gezond en gevarieerd te eten. De Schijf van Vijf geeft hierbij de richtlijnen aan voor een gebalanceerd voedingspatroon. Gangbare groenten zoals paprika, broccoli en bloemkool, samen met fruit zoals kiwi en citrusvruchten, bevatten voldoende ascorbinezuur.

Volgens de richtlijnen van het Voedingscentrum is de aanbevolen dagelijkse inname voor volwassenen 80 mg. Deze hoeveelheid ligt ruim boven de minimale behoefte van 20 mg, wat aangeeft dat een kleine variatie in voeding vaak al voldoende is om tekorten te voorkomen.

Om veilig eten te garanderen en de maximale hoeveelheid vitamines binnen te krijgen, is de bereidingswijze van belang. Omdat vitamine C gevoelig is voor hitte, gaat een deel van de stof verloren bij langdurig koken. Stomen of kort roerbakken is daarom een beter alternatief om de voedingsstoffen te behouden.

Voor wie op werkdagen weinig tijd heeft, kan het helpen om fruit of rauwkost als tussendoortje in huis te halen. Zo voorkom je dat je terugvalt op bewerkte producten waar deze essentiële voedingsstof vaak in lage hoeveelheden aanwezig is.

Wanneer contact opnemen met een arts?

Als je vermoedt dat je een tekort hebt, kan de huisarts dit onderzoeken via een bloedtest. De uitslag laat zien of je waarden binnen de normale referentiewaarden vallen. In overleg met je huisarts of cardioloog kan er dan worden besloten of een supplement nodig is.

Neem contact op met je huisarts of cardioloog als je merkt dat je onverklaarbaar erg moe bent, wondjes slecht genezen of als je plotseling veel blauwe plekken krijgt. Bespreek altijd het gebruik van supplementen met je arts, omdat hoge doses ascorbinezuur in sommige gevallen kunnen interfereren met medicatie of bijdragen aan de vorming van nierstenen.

Bij acute klachten, zoals plotselinge pijn op de borst of ernstige kortademigheid, bel je direct 112.

Vraag bij je volgende afspraak aan je huisarts of cardioloog of jouw huidige voedingspatroon en eventuele supplementen passen bij jouw specifieke gezondheidssituatie.

Deze informatie is algemeen en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten of twijfel je, neem dan contact op met je huisarts of cardioloog. Bij acute klachten bel je 112.