Wat is de rol van jodium voor je gezondheid?

Hoe jodium in je lichaam werkt

Je schildklier, een klier in de vorm van een vlinder in je hals, gebruikt jodium als bouwsteen voor hormonen. Deze hormonen sturen signalen naar bijna elk orgaan in je lichaam. Ze bepalen hoe snel je hart klopt en hoeveel energie je cellen verbruiken. Omdat je lichaam dit mineraal niet zelf aanmaakt, ben je afhankelijk van externe jodiumbevattende bronnen.

Eenmaal opgenomen in het bloed, wordt jodium getransporteerd naar de schildklier. Selenium is een ander mineraal dat samenwerkt met jodium in de schildklier. Specifieke seleniumbevattende enzymen helpen namelijk om de jodiumatomen op de juiste plek in het hormoonmolecuul te zetten. Als er een tekort is aan jodium of selenium, kan de schildklier zijn werk niet goed doen. Dit heeft direct invloed op je stofwisseling en daarmee op de belasting van je hart.

Symptomen van een jodiumtekort of teveel

Bel 112 bij acute hartklachten zoals pijn op de borst of extreme kortademigheid.

Wanneer je te weinig jodium binnenkrijgt, kan er een tekort aan schildklierhormoon ontstaan. Dit wordt een hypothyreose genoemd. Je stofwisseling vertraagt, wat kan leiden tot vermoeidheid, gewichtstoename en een lagere hartslag. Bij vrouwen kunnen deze klachten vaak anders verlopen of gemist worden, waardoor de diagnose soms langer duurt.

Aan de andere kant kan een teveel aan jodium leiden tot een overactieve schildklier (hyperthyreose). Dit zorgt voor een versnelde stofwisseling. Je kunt dan last krijgen van hartkloppingen, een trillend gevoel in je handen en onrust. Voor iemand met bestaande hartproblemen is dit risicovol, omdat het hart zwaarder belast wordt.

Jodium in je voeding

In Nederland is jodium toegevoegd aan bepaalde producten om tekorten te voorkomen. De belangrijkste bronnen zijn zuivelproducten en vis. Hoewel er soms wordt gesproken over gejodeerd brood of gejodeerde ontbijtgranen, is brood in Nederland niet standaard gejodeerd. Ook wordt er vaak gebruikgemaakt van gejodeerd zout in de voedingsmiddelenindustrie. Als je thuis zout gebruikt, kun je kiezen voor gejodeerd keukenzout of, in overleg met je arts, gejodeerd dieetzout.

De hoeveelheid jodium die je nodig hebt, wordt uitgedrukt in microgram per dag. Deze behoefte verschilt per persoon en levensfase. Zo hebben zwangere vrouwen een hogere inname nodig, omdat jodium belangrijk is voor de ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel van de ongeboren baby. Ook voor kleine kinderen is voldoende jodium nodig voor een gezonde groei.

Sommige mensen moeten juist voorzichtig zijn met jodium. In bepaalde medische situaties, zoals bij sommige schildklierbehandelingen, kan een cardioloog of huisarts een jodiumbeperkt dieet adviseren. In dat geval vermijd je producten waar jodium aan is toegevoegd.

Onderzoek naar jodiumwaarden

Als je arts vermoedt dat je jodiumspiegel niet in balans is, kan er onderzoek worden gedaan. Een veelgebruikte methode om de recente jodiuminname te controleren is het meten van het urine jodiumgehalte. Dit geeft een beeld van hoeveel jodium er de afgelopen dagen via de voeding is binnengekomen. Volgens gegevens van het RIVM of Voedingscentrum kan de mediane inname helpen bepalen of de gemiddelde Nederlander voldoende jodium binnenkrijgt.

Naast urineonderzoek kan een arts ook bloedonderzoek doen naar de concentratie TSH (thyreoïd-stimulerend hormoon) en vrije schildklierhormonen. Deze waarden laten zien of de schildklier voldoende jodium kan omzetten in actieve hormonen. Op basis van deze uitslagen wordt bepaald of er een behandeling nodig is om de hormoonspiegels weer in balans te brengen.

Medisch gebruik van jodium

Naast voeding wordt jodium in de medische wereld voor specifieke doeleinden gebruikt. Een voorbeeld is radioactief jodium. Dit wordt door specialisten ingezet om bepaalde schildklieraandoeningen te behandelen of om de werking van de klier in kaart te brengen. Dit is een heel andere vorm van jodium dan die in je voeding zit; het gaat hier om radioactieve isotopen die gericht op de schildklier werken en alleen in zeer specifieke medische noodsituaties door artsen worden toegepast.

Jodium komt ook voor in ontsmettende vloeistof (jodiumoplossingen) voor op de huid. Deze vormen van jodium zijn niet bedoeld om te eten of drinken.

Bij twijfel over je voeding of het gebruik van supplementen, neem altijd contact op met je huisarts of cardioloog. Zij kunnen bepalen of jouw specifieke situatie vraagt om meer of juist minder jodium.

Vraag bij je volgende afspraak aan je huisarts of cardioloog of jouw schildklierwaarden een invloed hebben op je huidige hartbehandeling.

Disclaimer: deze informatie vervangt geen medisch advies; neem bij klachten of twijfel contact op met je huisarts of cardioloog, bel bij acute klachten 112.