Wat is de rol van ijzer voor je lichaam?

Hoe ijzer in je lichaam werkt

IJzer wordt via je spijsvertering opgenomen uit voeding. Wanneer je eet, komt het ijzer in je maag en vervolgens in de dunne darm terecht. Hier wordt het opgenomen in je bloedbaan, waarna het naar de plek gaat waar het nodig is.

Een groot deel van het ijzer wordt gebruikt voor de aanmaak van rode bloedcellen, maar het ondersteunt ook je immuunsysteem en het transport van elektronen in je cellen.

Niet alle vormen van ijzer worden op dezelfde manier opgenomen. Er is een verschil tussen heemijzer, dat voorkomt in vlees, en non-heemijzer, dat zit in plantaardige producten. Je lichaam neemt heemijzer over het algemeen makkelijker op dan non-heemijzer.

Om de opname van plantaardig ijzer te verbeteren, adviseren experts vaak om producten met vitamine C te combineren met ijzerrijke voeding. Vitamine C bevordert namelijk de opname van non-heemijzer in de darmen.

Symptomen van een ijzertekort

Wanneer je lichaam onvoldoende ijzer heeft, kan dit leiden tot verschillende klachten. De meest bekende symptomen ijzer-tekort zijn extreme vermoeidheid, een bleke huid en kortademigheid bij geringe inspanning. Omdat er minder zuurstof naar je spieren en organen gaat, kan je hart sneller gaan kloppen om dit te compenseren. Sommige mensen ervaren daarnaast een vreemde, roestige smaak in de mond.

Bij vrouwen kunnen deze klachten vaker voorkomen en worden ze soms over het hoofd gezien. Menstruerende vrouwen verliezen maandelijks bloed, wat de ijzervoorraad kan uitputten. Ook zwangere vrouwen hebben een verhoogde behoefte aan ijzer, omdat het lichaam extra bloed moet aanmaken voor de groei van de baby en de placenta.

Het is goed om te weten dat klachten bij vrouwen vaak anders verlopen dan bij mannen. Waar een man misschien vooral fysieke zwakte ervaart, kunnen vrouwen vaker last hebben van concentratieproblemen of prikkelbaarheid in combinatie met de fysieke symptomen. Neem bij aanhoudende vermoeidheid contact op met je huisarts of cardioloog voor onderzoek naar de bloedwaarden.

Onderzoek en diagnose

Als je huisarts of cardioloog vermoedt dat er een tekort is, wordt dit onderzocht met een bloedonderzoek. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de hoeveelheid ijzer in het bloed, maar ook naar de ferritinespiegel.

Ferritine is het eiwit dat ijzer opslaat in je lichaam. Deze waarde is belangrijker dan het ijzergehalte in het bloed, omdat het een nauwkeuriger beeld geeft van de werkelijke ijzervoorraad in je reserves.

Soms wordt er ook gekeken naar vitamine B12. Een tekort aan deze vitamine kan namelijk ook leiden tot bloedarmoede, waardoor de symptomen erg op elkaar lijken. De arts kan op basis van de bloedwaarden bepalen of er sprake is van een tekort en wat de oorzaak hiervan is. In sommige gevallen wordt er ook gekeken naar de referentie inname om te zien of je via je voeding voldoende binnenkrijgt.

Wat kun je zelf doen?

Een gezonde inname van ijzer begint bij je dagelijkse voeding. Er zijn veel verschillende bronnen van ijzer uit voedingsmiddelen die je kunt toevoegen aan je eetpatroon. Denk hierbij aan volkorenproducten, zoals brood en graanproducten, peulvruchten, noten en donkergroene bladgroenten.

Voor wie bewust kiest voor ijzerrijke voeding, is het nuttig om te denken aan maaltijden zoals volkoren brood met spinazie en een glas sinaasappelsap. De combinatie van volkorenproducten, bladgroenten en vitamine C zorgt voor een optimale opname.

Houd ook rekening met stoffen die de opname juist remmen. Calciumrijke producten (zoals zuivel) en bepaalde stoffen in thee en koffie kunnen de opname van ijzer uit plantaardige bronnen verminderen. Door deze producten niet direct bij een ijzerrijke maaltijd te consumeren, haal je meer uit je voeding.

Behandeling van een tekort

Als uit onderzoek blijkt dat je een tekort hebt, zal je huisarts of cardioloog een behandelplan opstellen. Afhankelijk van de ernst van het tekort kan dit variëren van een aanpassing in het voedingspatroon tot het gebruik van supplementen. In overleg met je arts kan er gekozen worden voor ijzertabletten of een vloeibaar supplement.

Het herstellen van de ijzervoorraad kost tijd. Het kan enkele weken tot maanden duren voordat je energieniveau weer stijgt en de bloedwaarden genormaliseerd zijn.

Het is belangrijk om je bloedwaarden regelmatig te laten controleren. Een teveel aan ijzer, bijvoorbeeld door langdurig gebruik van supplementen zonder toezicht, kan namelijk schadelijk zijn voor het hart en andere organen.

Neem contact op met je huisarts of cardioloog als je merkt dat je ondanks een gezonde voeding steeds vermoeider wordt, of als je last krijgt van hartkloppingen en kortademigheid in rust.

Je kunt je arts vragen: “Zijn mijn huidige ijzer- en ferritinewaarden optimaal voor mijn specifieke hartconditie, of is er een reden om mijn voeding aan te passen?”

Deze informatie vervangt geen medisch advies; neem bij klachten of twijfel contact op met je huisarts of cardioloog, bel bij acute klachten 112.