Flauwvallen bij hoesten: is hoestsyncope gevaarlijk?

Wat gebeurt er precies in je lichaam tijdens een hoestsyncope?

Een krachtige hoestbui werkt als een innerlijke persbeweging. Je spant je buik- en borstspieren aan, je luchtpijp wordt afgeknepen, en de druk in je borstholte schiet omhoog tot wel 300 mmHg. Dat is meer dan het dubbele van een stevige bloeddrukwaarde. Die druk heeft drie belangrijke effecten op je bloedsomloop:

• De aders in je borstkas worden dichtgeknepen, waardoor er minder bloed terugkeert naar je hart
• Je hart krijgt minder bloed aangeleverd om rond te pompen
• Je bloeddruk zakt snel, soms binnen één of twee seconden

Het gevolg: je hersenen krijgen te weinig zuurstof en je valt flauw. Meestal duurt het maar vijf tot tien seconden. Sommige mensen zien vlak voor het wegdraaien alleen nog maar wit voor hun ogen — een fenomeen dat ook wel white spell wordt genoemd. Zodra je ligt komt de bloeddruk vanzelf weer op peil en ben je weer bij.

Hoe artsen syncope indelen

Flauwvallen is geen ziekte op zich, maar een symptoom. Voor een goede diagnose maken artsen onderscheid tussen drie hoofdvormen. Dit indelingsprincipe, gebaseerd op het werk van Nederlandse syncope-experts Prof. dr. J.G. van Dijk en Dr. R.D. Thijs (LUMC), helpt je cardioloog om de juiste onderzoeken te kiezen.

Hoestsyncope is dus een vorm van vasovagale syncope, getriggerd door prikkeling van de nervus vagus (de zwerfzenuw). Mensen met bredere problemen van het autonome zenuwstelsel — ook wel Autonome Aandoeningen genoemd — zijn hier gevoeliger voor.

Oorzaken: waarom ben jij er gevoelig voor?

Niet iedereen die flink hoest, valt ook flauw. De combinatie van omstandigheden bepaalt of het gebeurt. Er zijn grofweg drie groepen oorzaken te onderscheiden.

Hart- en vaataandoeningen

Als je hart niet krachtig genoeg pompt of als je bloeddruk snel daalt, ben je gevoeliger voor hoestsyncope. Denk aan hartritmestoornissen, hartfalen, een van nature lage rustbloeddruk of een aandoening van de hartkleppen. Ook bloeddrukverlagende medicamenten en vaatverwijdende medicatie kunnen de kans vergroten.

Longaandoeningen

Mensen met COPD, astma of chronische bronchitis hoesten vaker en heftiger. Hoe langer en krachtiger de hoestbui, hoe groter de druk in de borstkas en hoe groter de kans op flauwvallen. Ook een acute longontsteking, kinkhoest of een andere bacteriële infectie van de luchtwegen geeft dit risico tijdelijk.

Neurologische oorzaken

Zeldzamer, maar relevant: aandoeningen die het zenuwstelsel beschadigen, zoals Multiple sclerose, kunnen de bloeddrukregulatie ontregelen en daardoor het risico op flauwvallen vergroten. Ook prikkeling van de nervus vagus tijdens hoesten kan een reflex uitlokken waarbij je hartslag vertraagt en je bloeddruk daalt.

Wanneer moet je contact opnemen met een arts?

Eén enkele episode na een heftige hoestbui — bijvoorbeeld tijdens een fikse verkoudheid — hoeft niet meteen reden tot grote zorg te zijn. Wel is het altijd verstandig om het bij je huisarts te melden. Bij bepaalde signalen moet je sneller schakelen.

Onderzoek bij huisarts en cardioloog

Je huisarts (of een Physician assistant op de praktijk) vraagt eerst goed uit hoe het precies ging: wat deed je, hoe lang duurde het, en hoe voelde je je erna? Deze informatie komt in je medisch dossier en is later goud waard voor de cardioloog. Daarna volgen een lichamelijk onderzoek, een rust-ECG om je hartritme te beoordelen, en meestal bloed prikken om onderliggende afwijkingen uit te sluiten.

Valt er iets op — of houden je klachten aan — dan krijg je een verwijzing naar de cardioloog. Mogelijke vervolgstappen zijn een 24-uurs holter om je hartslag een dag lang continu te meten, een echocardiogram om je hartspier en kleppen in beeld te brengen, een inspanningstest, of beeldvormend onderzoek zoals een CT-scan thorax. Bij aanwijzingen voor problemen buiten het hart kan een echografie abdomen of longfunctietest nodig zijn.

Medicatie aanpassen en praktische tips

De behandeling richt zich altijd op de achterliggende oorzaak. Heb je COPD of astma? Dan is de hoest onder controle krijgen het belangrijkste. Gebruik je bloeddrukverlagende medicamenten of vaatverwijdende medicatie? Dan kijkt je arts of de dosering of het tijdstip van inname aangepast kan worden. Stop nooit zelf met medicijnen.

Daarnaast helpen praktische bloeddrukverhogende manoeuvres en simpele bloeddruk verhogende handelingen om een dreigende flauwte te kortwieken: je benen kruisen, je handen ineenhaken en uit elkaar trekken, of op je tenen wippen. Sommige mensen zweren bij een stukje hollandse drop — de glycyrrhizine in drop verhoogt tijdelijk de bloeddruk en wordt soms zelfs voorgeschreven bij hardnekkige hypotensie. Overleg dit wel met je arts, want drop verdraagt zich niet met alle medicatie.

Thuismonitoring: wat kun je zelf bijhouden?

Je kunt je arts enorm helpen door thuis gegevens te verzamelen. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een notitieboekje waarin je bijhoudt wanneer je moest hoesten, of je flauwviel, hoe lang het duurde en wat je ervoor deed, levert al veel inzicht op.

Moderne hulpmiddelen versnellen dit proces. Een smartwatch met ECG-functie, zoals de Apple Watch of een Samsung Galaxy Watch, kan op het moment dat je iets voelt direct een ritmestrookje maken. Een thuisbloeddrukmeter geeft inzicht in je rustwaarden en in schommelingen rond een hoestaanval. De data zijn geen diagnose, maar geven je cardioloog waardevolle aanknopingspunten. In de Hart in Shape Academy vind je uitgebreide uitleg over thuismonitoring en hoe je de meetwaarden interpreteert.